edusi.pl

📘 Teoria

1. Nagłówek i stopka dokumentu

W dokumentach wielostronicowych często wykorzystuje się nagłówek i stopkę. Są to obszary znajdujące się odpowiednio w górnej i dolnej części strony dokumentu. Umieszczone w nich informacje mogą być automatycznie powtarzane na kolejnych stronach.

W nagłówku lub stopce można umieszczać m.in.:

imię i nazwisko autora,
tytuł dokumentu,
nazwę rozdziału lub części dokumentu,
nazwę instytucji,
datę,
numer strony.

W edytorze tekstu można korzystać z gotowych układów nagłówków i stopek albo utworzyć własny układ. Nagłówek i stopkę można również edytować niezależnie od głównej treści dokumentu.

Numerowanie stron

Numer strony można umieścić w nagłówku, stopce lub na marginesie strony. Program automatycznie aktualizuje numerację po dodawaniu i usuwaniu stron. W dokumencie wielostronicowym można także zastosować inne ustawienia dla pierwszej strony, np. usunąć numer strony z karty tytułowej.

2. Standardowe style tekstu

Styl tekstu to zdefiniowany zestaw cech formatowania. Styl może określać m.in. krój i rozmiar czcionki, kolor, wyrównanie, odstępy między wierszami, odstępy przed i po akapicie, wcięcia oraz inne właściwości akapitu.

Zamiast formatować każdy fragment dokumentu osobno, można zastosować gotowy styl. Dzięki temu dokument jest spójny, a zmiana wyglądu wielu fragmentów może być wykonana jednocześnie poprzez zmianę definicji stylu.

W edytorze tekstu dostępne są m.in. style:

Normalny – najczęściej używany do tekstu podstawowego,
Tytuł – przeznaczony dla tytułu dokumentu,
Nagłówek 1 – dla głównych rozdziałów,
Nagłówek 2 – dla podrozdziałów,
Nagłówek 3 – dla niższych poziomów struktury.

Galeria stylów

Gotowe style można wybierać z galerii stylów dostępnej w edytorze tekstu. Po zaznaczeniu tekstu lub ustawieniu kursora w danym akapicie wybranie stylu powoduje zastosowanie jego parametrów formatowania.

Modyfikowanie stylów

Jeżeli wygląd gotowego stylu nie odpowiada potrzebom, można go zmodyfikować. Zmiana definicji stylu może automatycznie zmienić wygląd wszystkich fragmentów dokumentu, które korzystają z tego stylu.

Można zmieniać m.in.:

krój i rozmiar czcionki,
kolor tekstu,
pogrubienie i kursywę,
wyrównanie,
interlinię,
odstępy przed i po akapicie,
wcięcia i inne właściwości akapitu.

Tworzenie własnego stylu

Można także utworzyć nowy styl na podstawie własnego zestawu parametrów. Jest to szczególnie przydatne w dłuższych dokumentach, w których określone elementy powinny mieć zawsze taki sam wygląd.

🧠 Ćwiczenia na podstawie materiału

Nagłówek i stopka.
Odszukaj w Internecie treść wybranego aktu prawnego lub innego wielostronicowego dokumentu i skopiuj fragment do edytora tekstu. W nagłówku po lewej stronie umieść swoje imię i nazwisko, a po prawej tytuł dokumentu. W stopce wstaw automatyczny numer strony.
Różne ustawienia pierwszej strony.
W przygotowanym dokumencie sprawdź opcję pozwalającą ustawić inny nagłówek i stopkę na pierwszej stronie. Zastosuj ją tak, aby pierwsza strona różniła się od pozostałych.
Style nagłówkowe.
Utwórz nowy dokument tekstowy. Wpisz tytuły tematów od 1 do 12 oraz po kilka przykładowych podpunktów. Zastosuj:
- styl Nagłówek 1 do tytułów głównych,
- styl Nagłówek 2 do podpunktów pierwszego poziomu,
- styl Nagłówek 3 do podpunktów drugiego poziomu.
Modyfikacja stylu.
Zmień definicję stylu Nagłówek 1, np. krój czcionki, rozmiar, kolor i odstęp po akapicie. Sprawdź, czy wszystkie akapity sformatowane tym stylem zmieniły wygląd automatycznie.
Własny styl.
Utwórz nowy styl o nazwie Śródtytuł. Ustal własny krój, rozmiar, kolor, wyrównanie i odstępy. Zastosuj styl do co najmniej trzech fragmentów dokumentu.

🛠 Dodatkowe ćwiczenia praktyczne

Profesjonalny dokument szkolny.
Przygotuj dwustronicową informację o wydarzeniu szkolnym. W nagłówku umieść nazwę szkoły i nazwę dokumentu, a w stopce numer strony oraz rok szkolny.
Porównanie formatowania ręcznego i stylów.
Utwórz trzy nagłówki i sformatuj je ręcznie. Następnie utwórz kolejne trzy nagłówki przy użyciu stylu. Zmień wygląd wszystkich nagłówków. Porównaj liczbę czynności potrzebnych w obu przypadkach.
Hierarchia dokumentu.
Przygotuj strukturę dokumentu zawierającą tytuł, trzy rozdziały i po dwa podrozdziały. Zastosuj odpowiednio style Tytuł, Nagłówek 1 i Nagłówek 2. Na podstawie wyglądu dokumentu oceń, czy jego struktura jest czytelna.
Naprawianie dokumentu.
Otwórz dokument przygotowany przez nauczyciela, w którym nagłówki mają różne kroje, rozmiary i kolory. Uporządkuj dokument za pomocą stylów, tak aby wszystkie elementy tego samego poziomu wyglądały jednakowo.
Projekt własnego zestawu stylów.
Zaprojektuj trzy własne style: Tytuł projektu, Śródtytuł projektu i Ważna informacja. Zastosuj je w krótkim dokumencie i zapisz plik.

✓ Wskazówki i przykładowe rozwiązania

Nagłówek powinien znajdować się w górnej części strony, a stopka w dolnej. Numer strony należy wstawić jako pole automatyczne, a nie wpisywać ręcznie.
Opcja innej pierwszej strony pozwala np. pozostawić kartę tytułową bez standardowego nagłówka lub numeru.
Nagłówek 1 powinien oznaczać najwyższy poziom rozdziału, Nagłówek 2 poziom niższy, a Nagłówek 3 kolejny poziom hierarchii.
Po zmianie definicji stylu wszystkie fragmenty korzystające z tego stylu powinny zostać odpowiednio zaktualizowane.
Własny styl powinien mieć jednoznaczną nazwę i zestaw parametrów odpowiadających jego przeznaczeniu.
W długim dokumencie warto ograniczyć liczbę formatowań ręcznych i stosować style, ponieważ ułatwia to zachowanie spójności.

📊 Pytania i polecenia

Jakie informacje można umieszczać w nagłówku i stopce dokumentu?
Dlaczego automatyczne numerowanie stron jest lepsze od ręcznego wpisywania numerów?
Czym jest styl tekstu?
Jakie zalety daje stosowanie stylów w długim dokumencie?
W jaki sposób można zmienić wygląd wszystkich nagłówków tego samego poziomu?
W jakim celu tworzy się własne style?

📝 Test – 10 pytań

1. Nagłówek dokumentu znajduje się najczęściej:

2. Który element najlepiej wstawić do stopki jako pole automatyczne?

3. Styl tekstu to:

4. Do głównych rozdziałów dokumentu najlepiej zastosować:

5. Najważniejszą zaletą modyfikacji stylu jest to, że:

6. Który parametr może być częścią stylu akapitu?

7. Opcja „Inna pierwsza strona” jest przydatna, gdy:

8. Gdzie najczęściej wybiera się gotowe style tekstu?

9. Własny styl warto utworzyć przede wszystkim wtedy, gdy:

10. Stosowanie stylów nagłówkowych pomaga przede wszystkim:

👨‍🏫 Dla nauczyciela

Temat najlepiej realizować praktycznie w edytorze tekstu. Uczniowie powinni samodzielnie utworzyć nagłówek i stopkę, wstawić automatyczne numery stron, zastosować style nagłówkowe, zmodyfikować jeden z istniejących stylów oraz utworzyć własny styl.

Dobrym podsumowaniem jest przekazanie uczniom źle sformatowanego dokumentu i polecenie uporządkowania go wyłącznie za pomocą stylów.

Temat 13: Nagłówek, stopka i standardowe style tekstu